Αγγελική Μολφέτα: Κέντρο ειδικών θεραπειών «Θεραπαίζω και Διαβάζω»

«Η επιστημονική μας γνώση  συναντά την ανθρωπιά, η θεραπεία συναντά το παιχνίδι και, πάνω απ’ όλα, κάθε παιδί αντιμετωπίζεται ως μοναδικό»

Της Ζέτας Φλισκανοπούλου

Πίσω από τους τοίχους ενός εξειδικευμένου κέντρου αισθητηριακής ολοκλήρωσης δεν κρύβονται απλώς θεραπευτικά εργαλεία, κούνιες και πολύχρωμα στρώματα. Κρύβεται η καθημερινή, αθόρυβη μάχη δεκάδων παιδιών να βρουν την ισορροπία τους σε έναν κόσμο που συχνά τους φαίνεται υπερβολικά θορυβώδης, έντονος ή χαοτικός. Και πίσω από αυτή τη μάχη, βρίσκεται ένας άνθρωπος που επέλεξε να δώσει την ψυχή και το σώμα του για να γίνει η δική τους γέφυρα προς την αυτονομία. Συναντήσαμε την Αγγελική Μολφέτα, την γυναίκα που δημιούργησε και στηρίζει με αστείρευτο πάθος τα δύο πρότυπα κέντρα της, «Θεραπαίζω και Διαβάζω» και ξετυλίξαμε μαζί της το νήμα μιας προσπάθειας που αλλάζει ριζικά τη ζωή των παιδιών και των οικογενειών τους. Μας ανοίγει την πόρτα του δικού της “κόσμου” και μοιράζεται τις προκλήσεις, τις αλήθειες και τις βαθιές συγκινήσεις ενός έργου που απαιτεί απόλυτη κατάθεση ψυχής.

– Ποια εσωτερική ανάγκη σας οδήγησε στη δημιουργία των δυο πετυχημένων κέντρων ειδικών θεραπειών για παιδιά «Θεραπαίζω και Διαβάζω;»

Η δημιουργία του «Θεραπαίζω και Διαβάζω» ξεκίνησε από μια βαθιά προσωπική και επαγγελματική ανάγκη: την ανάγκη να δημιουργηθεί ένας χώρος όπου κάθε παιδί θα μπορεί να νιώθει ότι γίνεται αποδεκτό, κατανοητό και ασφαλές, ενώ παράλληλα θα έχει τις κατάλληλες ευκαιρίες για να αναπτύξει και να αξιοποιήσει τις δυνατότητές του.

Μέσα από την επαγγελματική μου πορεία ως εργοθεραπεύτρια, συνειδητοποίησα πόσο σημαντικό είναι η θεραπεία να μην περιορίζεται μόνο σε τεχνικές και θεραπευτικούς στόχους, αλλά να βασίζεται στη σχέση, στην εμπιστοσύνη και στον σεβασμό στη μοναδικότητα κάθε παιδιού και κάθε οικογένειας.

Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη πιο βαθύ που καθοδηγεί τη φιλοσοφία μας. Η παρουσία ενός παιδιού που αντιμετωπίζει δυσκολίες στη ζωή μάς κάνει να βλέπουμε διαφορετικά κάθε παιδί που περνά την πόρτα του χώρου μας. Μας υπενθυμίζει καθημερινά ότι πίσω από κάθε αξιολόγηση, κάθε θεραπευτικό πρόγραμμα και κάθε στόχο υπάρχει ένα παιδί με ανάγκες, συναισθήματα, δυνατότητες και όνειρα. Και έτσι προσπαθούμε να αντιμετωπίζουμε κάθε παιδί που βρίσκεται κοντά μας με τον ίδιο τρόπο που θα θέλαμε να αντιμετωπίζεται το δικό μας παιδί: με αγάπη, σεβασμό, υπομονή, αποδοχή και πίστη στις δυνατότητές του.

Αυτό είναι ίσως και το πιο σημαντικό κομμάτι της φιλοσοφίας του «Θεραπαίζω και Διαβάζω». Δεν θέλουμε απλώς να βοηθήσουμε ένα παιδί να κατακτήσει έναν θεραπευτικό στόχο. Θέλουμε να το βοηθήσουμε να αισθανθεί ικανό, να αποκτήσει αυτοπεποίθηση, να γίνει πιο αυτόνομο και να μπορεί να συμμετέχει με χαρά και ασφάλεια στην καθημερινή του ζωή.

Το όνομα «Θεραπαίζω και Διαβάζω» εκφράζει ακριβώς αυτή τη φιλοσοφία: ότι το παιδί μπορεί να εξελίσσεται, και να μαθαίνει μέσα από το παιχνίδι, τη σχέση και τη συμμετοχή.

Τα δύο κέντρα δημιουργήθηκαν και συνεχίζουν να εξελίσσονται με αυτή την ανάγκη και αυτό το όραμα: να προσφέρουμε στα παιδιά και στις οικογένειές τους έναν χώρο στον οποίο η επιστημονική γνώση συναντά την ανθρωπιά, η θεραπεία συναντά το παιχνίδι και, πάνω απ’ όλα, κάθε παιδί αντιμετωπίζεται ως μοναδικό.

– Έχετε εξειδίκευση στην προσέγγιση της αισθητηριακής ολοκλήρωσης. Η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι η νευρολογική διαδικασία με την οποία ο εγκέφαλος οργανώνει, ερμηνεύει και συντονίζει τα ερεθίσματα που λαμβάνει από τις αισθήσεις του σώματος και του περιβάλλοντος. Πόσο σημαντικό είναι ότι έχετε δυο άρτια εξοπλισμένα κέντρα;

Η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της εργοθεραπείας και, θα έλεγα, ένα ακόμη «όπλο στη φαρέτρα» του θεραπευτή. Δεν είναι όμως το μοναδικό και σίγουρα δεν μπορεί να αποτελεί τη λύση για όλα τα παιδιά. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και χρειάζεται να το προσεγγίζουμε με βάση τις δικές του ανάγκες και δυσκολίες.

Στα «Θεραπαίζω και Διαβάζω» έχουμε δώσει μεγάλη σημασία στη δημιουργία ενός σύγχρονου και κατάλληλα εξοπλισμένου περιβάλλοντος. Έχουμε δύο πλήρως εξοπλισμένα κέντρα και όλες οι αίθουσες διαθέτουν αισθητηριακό και κινητικό εξοπλισμό, όπως κούνιες ,τραμπολίνο και διάφορα άλλα μέσα που μπορούν να αξιοποιηθούν ανάλογα με τις ανάγκες του κάθε παιδιού.

Για εμάς, όμως, το σημαντικότερο δεν είναι να έχουμε απλώς έναν εντυπωσιακό εξοπλισμό. Είναι να ξέρουμε πώς και πότε να τον χρησιμοποιήσουμε. Ο εξοπλισμός είναι ένα εργαλείο στα χέρια του θεραπευτή. Η επιστημονική γνώση, η αξιολόγηση και η σωστή παρατήρηση του παιδιού είναι αυτά που θα μας οδηγήσουν στο τι πραγματικά χρειάζεται. Μπορεί ένα παιδί να χρειάζεται αισθητηριακή παρέμβαση, μπορεί όμως να χρειάζεται παράλληλα να δουλέψουμε τη λεπτή κινητικότητα, τη γραφοκινητική του ικανότητα, την οπτική του αντίληψη, την αυτοεξυπηρέτηση, την οργάνωση ή τις σχολικές του δεξιότητες. Επομένως, βλέπουμε το παιδί συνολικά και χρησιμοποιούμε κάθε διαθέσιμο θεραπευτικό εργαλείο που μπορεί να το βοηθήσει.

Νομίζω ότι αυτή είναι και η ουσία της δικής μας φιλοσοφίας: δεν θέλουμε να εφαρμόζουμε μια μέθοδο σε ένα παιδί· θέλουμε να βρίσκουμε τι χρειάζεται το συγκεκριμένο παιδί και να προσαρμόζουμε τη θεραπεία σε εκείνο. Και η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι ένα πολύ σημαντικό εργαλείο που έχουμε στη διάθεσή μας, όταν και όπου πραγματικά χρειάζεται.

– Πώς είναι σχεδιασμένος ο χώρος και ο εξοπλισμός σας ώστε να διασφαλίζεται η σωματική και συναισθηματική ασφάλεια των παιδιών κατά τη διάρκεια των συνεδριών;

Για εμάς η ασφάλεια του παιδιού είναι πάντα η πρώτη προτεραιότητα. Και όταν λέμε ασφάλεια, δεν εννοούμε μόνο να μην χτυπήσει ένα παιδί ή να χρησιμοποιείται σωστά ο εξοπλισμός. Εννοούμε και να αισθάνεται το παιδί ασφαλές, ήρεμο και αποδεκτό μέσα στον χώρο μας. Έχουμε φροντίσει οι χώροι μας να είναι κατάλληλα διαμορφωμένοι και όλες οι αίθουσες  να διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, όπως κούνιες και άλλα μέσα. Φυσικά, όλος ο εξοπλισμός χρησιμοποιείται ανάλογα με τις δυνατότητες και τις ανάγκες του κάθε παιδιού και πάντα με την παρουσία και την επίβλεψη του θεραπευτή.

Αλλά θα έλεγα ότι η πραγματική ασφάλεια δεν βρίσκεται μόνο στον εξοπλισμό. Βρίσκεται κυρίως στον ίδιο τον θεραπευτή. Πρέπει να ξέρει πολύ καλά το παιδί που έχει απέναντί του, τι μπορεί να διαχειριστεί, τι το δυσκολεύει, πότε πρέπει να το ενθαρρύνει και πότε πρέπει να κάνει ένα βήμα πίσω.

Και υπάρχει και η συναισθηματική ασφάλεια, που για εμάς είναι εξίσου σημαντική. Θέλουμε ένα παιδί να μπαίνει στον χώρο μας και να νιώθει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του. Να μπορεί να δοκιμάσει, να δυσκολευτεί, να κάνει λάθος, χωρίς να αισθανθεί ότι κάποιος θα το κρίνει. Θέλουμε να χτίζεται πρώτα η σχέση και μετά να έρχεται η θεραπεία. Όπως χαρακτηριστικά λέω στους νέους θεραπευτές η θεραπευτική σχέση είναι το 50% της θεραπείας.

Γιατί όταν ένα παιδί νιώθει ασφάλεια και εμπιστοσύνη, τότε είναι πολύ πιο εύκολο να ανοιχτεί, να συνεργαστεί, να δοκιμάσει κάτι που ίσως μέχρι εκείνη τη στιγμή το φοβίζει και τελικά να εξελιχθεί.

Και αυτό είναι κάτι που προσωπικά θεωρώ πολύ σημαντικό: πριν δούμε το παιδί ως «περιστατικό» ή ως μια διάγνωση, πρέπει να το δούμε ως παιδί. Να καταλάβουμε ποιο είναι, τι χρειάζεται και πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε να αισθάνεται καλά και ασφαλές μαζί μας. Γιατί μόνο τότε μπορεί πραγματικά να γίνει θεραπεία.

– Πώς θα εξηγούσατε με απλά λόγια σε έναν γονέα τι είναι η αισθητηριακή ολοκλήρωση και γιατί δεν πρόκειται απλώς για «παιχνίδι»;

Θα έλεγα σε έναν γονιό ότι η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι, με πολύ απλά λόγια, ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος παίρνει όλες τις πληροφορίες που δεχόμαστε από το σώμα μας και από το περιβάλλον και προσπαθεί να τις οργανώσει, ώστε να μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτό που κάνουμε κάθε στιγμή.

Βέβαια, όταν μιλάμε με έναν γονιό, δεν θέλουμε να μείνουμε μόνο στη θεωρία. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να καταλάβει τι σημαίνει όλο αυτό για το δικό του παιδί. Να του εξηγήσουμε ποιες αισθητηριακές ανάγκες ή δυσκολίες έχουμε εντοπίσει, πώς αυτές μπορεί να επηρεάζουν την καθημερινότητά του και γιατί μπορεί, για παράδειγμα, να δυσκολεύεται να καθίσει στην τάξη, να συγκεντρωθεί, να ντυθεί, να παίξει, να ανεχτεί κάποιους ήχους ή αγγίγματα ή να οργανώσει την κίνησή του.

Πολλές φορές κάτι που ένας γονιός βλέπει ως «ανυπακοή», «γκρίνια» ή «υπερκινητικότητα», μπορεί να κρύβει μια πραγματική δυσκολία του παιδιού να διαχειριστεί κάποια ερεθίσματα. Οπότε προσπαθούμε να δούμε τι υπάρχει πίσω από τη συμπεριφορά και, κυρίως, πόσο αυτό επηρεάζει τη λειτουργικότητα του παιδιού.

Και φυσικά, δεν θέλουμε ο γονιός να φύγει απλώς έχοντας μάθει έναν καινούργιο όρο. Θέλουμε να φύγει καταλαβαίνοντας καλύτερα το παιδί του. Να συζητήσουμε μαζί τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητα, ποιες μικρές αλλαγές ή προσαρμογές μπορούν να το διευκολύνουν στο σπίτι, στο σχολείο ή στις δραστηριότητές του. Γιατί πολλές φορές μια μικρή αλλαγή στον τρόπο που οργανώνουμε μια δραστηριότητα ή στο περιβάλλον μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά για ένα παιδί. Και βέβαια, υπάρχει συχνά η απορία: «Μα καλά, το παιδί παίζει με τις κούνιες και τις μπάλες. Αυτό είναι θεραπεία;». Η απάντηση είναι ότι το παιχνίδι είναι το μέσο, όχι ο στόχος. Πίσω από μια δραστηριότητα που φαίνεται σαν παιχνίδι υπάρχει ένας συγκεκριμένος θεραπευτικός στόχος. Μπορεί να δουλεύουμε την ισορροπία, τον κινητικό σχεδιασμό, τη ρύθμιση, την οργάνωση του σώματος, την προσοχή ή τη συμμετοχή του παιδιού.

Και αυτό είναι ίσως και το πιο μαγικό στην εργοθεραπεία: το παιδί μπορεί να αισθάνεται ότι παίζει, ενώ εμείς μέσα από αυτό το παιχνίδι δουλεύουμε δεξιότητες που θα το βοηθήσουν στην πραγματική του ζωή.

 

– Πως επιλέγετε ποιες τεχνικές και εργαλεία παρέμβασης θα χρησιμοποιήσετε; Φέτος νομίζω εντάξατε στο πρόγραμμα σας και yoga kids.

Δεν υπάρχει μία τεχνική ή ένα εργαλείο που να ταιριάζει σε όλα τα παιδιά. Για εμάς, όλα ξεκινούν από το ίδιο το παιδί.

Αρχικά αξιολογούμε τις ανάγκες, τις δυνατότητες και τις δυσκολίες του παιδιού και βλέπουμε πώς αυτές επηρεάζουν την καθημερινή του λειτουργικότητα. Με βάση αυτή την εικόνα, επιλέγουμε τα κατάλληλα θεραπευτικά εργαλεία και τα προσαρμόζουμε στους στόχους που έχουμε θέσει.

Μπορεί σε ένα παιδί να αξιοποιήσουμε περισσότερο την αισθητηριακή προσέγγιση, σε ένα άλλο να δουλέψουμε τη λεπτή κινητικότητα, τη γραφοκινητικότητα, την οργάνωση ή τις δεξιότητες καθημερινής ζωής. Και πολλές φορές χρειάζεται να συνδυάσουμε διαφορετικές προσεγγίσεις. Και κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό είναι ότι δεν επιλέγουμε μια τεχνική επειδή απλώς μας αρέσει ή επειδή διαθέτουμε τον αντίστοιχο εξοπλισμό. Επιλέγουμε αυτό που έχει νόημα και μπορεί πραγματικά να βοηθήσει το συγκεκριμένο παιδί.

Γιατί τελικά, στόχος μας δεν είναι να «κάνουμε μια άσκηση». Στόχος είναι αυτό που δουλεύουμε στη θεραπεία να μεταφέρεται στην πραγματική ζωή του παιδιού.

Και αυτή ακριβώς η φιλοσοφία μάς οδήγησε και σε κάτι καινούργιο που ετοιμάζουμε αυτή την περίοδο στο «Θεραπαίζω και Διαβάζω». Δημιουργούμε μια ειδικά σχεδιασμένη αίθουσα Δραστηριοτήτων Καθημερινής Ζωής και Αυτόνομης Διαβίωσης, που απευθύνεται κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.

Η αίθουσα θα ονομάζεται «ΑΥΤΟ…ΝΟΜΙΖΩ!» και ο στόχος της είναι πολύ συγκεκριμένος: να δώσουμε στα παιδιά έναν χώρο όπου μπορούν να μάθουν και να εξασκήσουν βιωματικά δεξιότητες που πραγματικά θα χρειαστούν στη ζωή τους. Να μάθουν να φροντίζουν τον εαυτό τους, να οργανώνουν τα προσωπικά τους αντικείμενα, να διαχειρίζονται τα ρούχα τους, να προετοιμάζουν ένα απλό γεύμα, να φροντίζουν έναν χώρο, να κάνουν αγορές και να διαχειρίζονται χρήματα, να οργανώνουν τον χρόνο και τις καθημερινές τους υποχρεώσεις.

Και δεν θέλουμε αυτές οι δεξιότητες να μένουν μόνο μέσα στην αίθουσα. Θέλουμε το παιδί να τις κατακτά στην πράξη και σταδιακά να μπορεί να τις χρησιμοποιεί στην πραγματική του ζωή.

Γιατί για μένα, όταν ένα παιδί μεγαλώνει, η επιτυχία της θεραπείας δεν είναι μόνο να γράφει καλύτερα, να συγκεντρώνεται περισσότερο ή να ολοκληρώνει σωστά μια δραστηριότητα.

Είναι και να μπορεί, όσο του επιτρέπουν οι δυνατότητές του, να φροντίζει τον εαυτό του, να παίρνει πρωτοβουλίες, να οργανώνεται, να συμμετέχει και να γίνεται όλο και πιο ανεξάρτητο.

Και αυτό είναι τελικά το νόημα του «ΑΥΤΟ…ΝΟΜΙΖΩ!»: να μη μαθαίνουμε μόνο δεξιότητες μέσα στη θεραπεία, αλλά να μαθαίνουμε στα παιδιά δεξιότητες που μπορούν να τους φανούν χρήσιμες σε ολόκληρη τη ζωή τους.

Γιατί η θεραπεία έχει πραγματική αξία όταν κάποια στιγμή το παιδί μπορεί να πει: «ΑΥΤΟ …NOMΙΖΩ μπορώ να το κάνω μόνος μου».

 

– Με βάση την εμπειρία σας, ποια είναι τα πιο συχνά σημάδια που οδηγούν έναν γονέα στην πόρτα σας σήμερα;

Νομίζω ότι σήμερα οι γονείς είναι πολύ πιο ενημερωμένοι και παρατηρούν αρκετά νωρίς κάποιες δυσκολίες του παιδιού τους. Παράλληλα, βλέπουμε ότι και οι εκπαιδευτικοί, οι δάσκαλοι και οι νηπιαγωγοί είναι πλέον περισσότερο ενημερωμένοι για θέματα ειδικής αγωγής και μπορούν να αναγνωρίσουν κάποιες δυσκολίες που μπορεί να εμφανίζονται μέσα στην τάξη. Έτσι, αρκετές φορές είναι οι ίδιοι που θα συζητήσουν με τους γονείς τον προβληματισμό τους και θα τους προτείνουν να αναζητήσουν μια αξιολόγηση. Οι πιο συχνοί λόγοι που θα έρθει ένα παιδί, είναι δυσκολίες στην ομιλία και την επικοινωνία, στη συγκέντρωση και τη σχολική απόδοση, στην κίνηση και τη γραφή, αλλά και στη συμπεριφορά ή στη διαχείριση των συναισθημάτων.

Αυτό που θεωρώ πολύ σημαντικό είναι ότι πλέον υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και καλύτερη συνεργασία ανάμεσα σε γονείς, εκπαιδευτικούς και θεραπευτές. Όταν όλοι παρατηρούν το παιδί από διαφορετική πλευρά και μοιράζονται τις πληροφορίες τους, μπορούμε να καταλάβουμε πολύ καλύτερα τι πραγματικά χρειάζεται.

Και τελικά, αυτό είναι που έχει σημασία: να μην μένουμε μόνο σε αυτό που βλέπουμε, αλλά να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι βρίσκεται πίσω από τη δυσκολία και πόσο επηρεάζει τη λειτουργικότητα και την καθημερινότητα του παιδιού. Όσο πιο έγκαιρα αναγνωριστεί μια δυσκολία, τόσο νωρίτερα μπορούμε να υποστηρίξουμε το παιδί και την οικογένειά του.

Οι πιο συχνοί λόγοι που θα έρθει ένα παιδί, είναι δυσκολίες στην ομιλία και την επικοινωνία, στη συγκέντρωση και τη σχολική απόδοση, στην κίνηση και τη γραφή, αλλά και στη συμπεριφορά ή στη διαχείριση των συναισθημάτων.

Αυτό που θεωρώ πολύ σημαντικό είναι ότι πλέον υπάρχει μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και καλύτερη συνεργασία ανάμεσα σε γονείς, εκπαιδευτικούς και θεραπευτές. Όταν όλοι παρατηρούν το παιδί από διαφορετική πλευρά και μοιράζονται τις πληροφορίες τους, μπορούμε να καταλάβουμε πολύ καλύτερα τι πραγματικά χρειάζεται.

Και τελικά, αυτό είναι που έχει σημασία: να μην μένουμε μόνο σε αυτό που βλέπουμε, αλλά να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι βρίσκεται πίσω από τη δυσκολία και πόσο επηρεάζει τη λειτουργικότητα και την καθημερινότητα του παιδιού. Όσο πιο έγκαιρα αναγνωριστεί μια δυσκολία, τόσο νωρίτερα μπορούμε να υποστηρίξουμε το παιδί και την οικογένειά του.

 

– Έχουν αυξηθεί τα περιστατικά τα τελευταία χρόνια;

Θα έλεγα ότι τα τελευταία χρόνια σίγουρα βλέπουμε περισσότερες οικογένειες να απευθύνονται σε εμάς για αξιολόγηση και υποστήριξη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ξαφνικά υπάρχουν πολύ περισσότερα παιδιά με δυσκολίες.

Έχει αλλάξει αρκετά η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των γονέων. Παρατηρούν πιο έγκαιρα κάποιες δυσκολίες και πλέον απευθύνονται νωρίτερα σε παιδιάτρους, αναπτυξιολόγους και άλλους ειδικούς, αντί να περιμένουν να μεγαλώσει το παιδί για να ζητήσουν βοήθεια.

Παράλληλα, και οι εκπαιδευτικοί και οι νηπιαγωγοί είναι σήμερα πιο ενημερωμένοι και μπορούν να αναγνωρίσουν πιο εύκολα κάποιες δυσκολίες μέσα στην τάξη ή στο σχολικό περιβάλλον και να συζητήσουν με τους γονείς την ανάγκη για αξιολόγηση.

Οπότε, αυτό που βλέπουμε περισσότερο στην καθημερινή μας δουλειά είναι ότι οι οικογένειες αναζητούν βοήθεια πιο έγκαιρα και υπάρχει μεγαλύτερη συνεργασία ανάμεσα σε γονείς, γιατρούς, εκπαιδευτικούς και θεραπευτές. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό, γιατί όσο νωρίτερα αναγνωριστεί μια δυσκολία, τόσο περισσότερες ευκαιρίες έχουμε να υποστηρίξουμε ουσιαστικά το παιδί στην καθημερινότητά του.

 

 

– Πώς χτίζεται ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο για ένα παιδί; Πόσο σημαντική είναι η πρώτη αξιολόγηση;

Για μένα, ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο ξεκινά πάντα από μία πολύ απλή ερώτηση: «Τι χρειάζεται αυτό το συγκεκριμένο παιδί;» Η πρώτη αξιολόγηση είναι πολύ σημαντική, γιατί εκεί προσπαθούμε να δούμε το παιδί συνολικά. Να καταλάβουμε όχι μόνο πού δυσκολεύεται, αλλά και τι μπορεί να κάνει, τι το κινητοποιεί, πώς μαθαίνει, τι το δυσκολεύει στην καθημερινότητά του και ποιες είναι οι πραγματικές του ανάγκες. Από εκεί και πέρα, θέτουμε στόχους που έχουν νόημα για το ίδιο το παιδί και την οικογένειά του. Δεν θέλουμε απλώς να «πετύχουμε μια άσκηση» μέσα στη θεραπευτική αίθουσα. Θέλουμε αυτό που δουλεύουμε εκεί να μεταφέρεται στην πραγματική ζωή: στο σχολείο, στο σπίτι, στο παιχνίδι, στην αυτονομία και στην καθημερινότητά του.

Και κάτι ακόμη που θεωρώ πολύ σημαντικό: δεν αξιολογούμε το παιδί μία φορά και μετά ακολουθούμε ένα έτοιμο πρόγραμμα. Το παιδί αλλάζει, εξελίσσεται, αποκτά νέες δεξιότητες και μαζί του εξελίσσεται και η θεραπεία.

Οπότε, θα έλεγα ότι η αξιολόγηση είναι ο χάρτης μας, αλλά ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΕΛΙΚΑ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ.

 

– Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας στη θεραπεία; Δίνετε «δουλειά για το σπίτι»  στους γονείς;

Η οικογένεια έχει πολύ σημαντικό ρόλο στη θεραπεία, ανεξάρτητα από την ηλικία του παιδιού. Για εμάς, η θεραπεία δεν σταματά στην πόρτα του θεραπευτικού χώρου. Είναι σημαντικό οι γονείς να γνωρίζουν τι δουλεύουμε, γιατί το δουλεύουμε και πώς μπορούν να υποστηρίξουν το παιδί στην καθημερινότητά του.

Δεν σημαίνει ότι ζητάμε από τους γονείς να γίνουν θεραπευτές. Τους δίνουμε όμως ενημέρωση, καθοδήγηση και πρακτικές ιδέες που μπορούν να εφαρμόσουν στην καθημερινότητα, ώστε οι δεξιότητες που δουλεύονται στη θεραπεία να μεταφέρονται και στο σπίτι και, όπου χρειάζεται, στο σχολείο.

Στην πρώιμη παρέμβαση, όμως, ο ρόλος του γονέα είναι ακόμη πιο ενεργός. Εκεί πολλές φορές ο γονέας συμμετέχει μέσα στη συνεδρία, παρατηρεί τον θεραπευτή, του εξηγούμε τι δυσκολίες βλέπουμε και τι προσπαθούμε να πετύχουμε και του δείχνουμε τρόπους αλληλεπίδρασης και δραστηριότητες που μπορεί να επαναλάβει φυσικά στο σπίτι.

Δεν θέλουμε λοιπόν να δίνουμε απλώς «δουλειά για το σπίτι». Θέλουμε να δίνουμε στους γονείς κατανόηση και εργαλεία.

Γιατί τελικά, όσο καλύτερα κατανοεί ένας γονέας το παιδί του, τόσο πιο εύκολα μπορεί να το υποστηρίξει. Και αυτό είναι που κάνει τη θεραπεία να περνά από τη συνεδρία στην πραγματική ζωή.

 

– Μπορείτε να  μοιραστείτε μαζί μας, μια ιστορία επιτυχίας που σας συγκίνησε και αποδεικνύει τη σημασία του έργου σας;

Θα μπορούσα να σας πω πραγματικά πολλές ιστορίες μέσα στα 23 χρόνια που βρίσκομαι στην αίθουσα θεραπείας. Για μένα, όμως, κάθε επιτυχία που αλλάζει έστω και λίγο την καθημερινότητα ενός παιδιού είναι συγκινητική.

Έχω παιδιά που σήμερα τα καμαρώνω ως φοιτητές ή ως επαγγελματίες. Έχω παιδιά που, μεγαλώνοντας, επέστρεψαν στο γραφείο και έκαναν μια παρουσίαση για τις δυσκολίες που είχαν και για το πώς κατάφεραν να τις διαχειριστούν και να προχωρήσουν. Αυτές είναι στιγμές που πραγματικά σε συγκινούν.

Από την άλλη, έχω και παιδιά που μπορεί να χρειάστηκαν πολύ χρόνο και πολλή προσπάθεια για να καταφέρουν κάτι που για εμάς τους φαίνεται αυτονόητο. Να δέσουν, για παράδειγμα, μόνα τους τα κορδόνια τους.

Και ξέρετε κάτι; Για μένα αυτή η στιγμή είναι εξίσου σημαντική.

Γιατί εκείνη τη στιγμή δεν βλέπω απλώς ένα παιδί που έμαθε να δένει τα κορδόνια του. Βλέπω ένα παιδί που προσπάθησε, δυσκολεύτηκε, ξαναπροσπάθησε και τελικά είπε «τα κατάφερα μόνος μου».

Και μετά από 23 χρόνια, αυτό έχω μάθει: δεν υπάρχουν μικρές και μεγάλες επιτυχίες. Υπάρχουν επιτυχίες που κάνουν ένα παιδί λίγο πιο αυτόνομο, λίγο πιο σίγουρο για τον εαυτό του και τελικά κάνουν την καθημερινότητά του καλύτερη.

Και νομίζω πως αυτή είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή της δουλειάς μας.

– Ποιος είναι ο μεγαλύτερος μύθος ή παρανόηση που αντιμετωπίζετε γύρω από την αισθητηριακή ολοκλήρωση;

Ένας από τους μεγαλύτερους μύθους που συναντάμε είναι ότι, επειδή κάποιος έχει μια κούνια, μερικά αισθητηριακά κουτιά και έναν όμορφα διαμορφωμένο χώρο, μπορεί να προσφέρει αισθητηριακή ολοκλήρωση.

Η πραγματικότητα είναι ότι χρειάζονται και η γνώση και ο κατάλληλος εξοπλισμός. Το ένα χωρίς το άλλο δεν είναι αρκετό.

Ο κατάλληλος εξοπλισμός είναι απαραίτητος, γιατί ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται διαφορετικά είδη αισθητηριακών ερεθισμάτων και διαφορετικούς τρόπους να τα δεχτεί και να τα επεξεργαστεί. Μια μόνο κούνια και μερικά αισθητηριακά κουτιά δεν μπορούν να προσφέρουν το εύρος των ερεθισμάτων και των θεραπευτικών δυνατοτήτων που μπορεί να χρειάζεται ένα παιδί.

Χρειάζεται ένας ολοκληρωμένος και κατάλληλα οργανωμένος εξοπλισμός, που να δίνει στον θεραπευτή τη δυνατότητα να δουλέψει, ανάλογα με τις ανάγκες του παιδιού, το αιθουσαίο και ιδιοδεκτικό σύστημα, την ισορροπία, τον κινητικό σχεδιασμό, τον συντονισμό, την οργάνωση του σώματος και πολλά ακόμη.

Αλλά και πάλι, ο εξοπλισμός από μόνος του δεν αρκεί. Χρειάζεται ο θεραπευτής να γνωρίζει τι θα χρησιμοποιήσει, γιατί θα το χρησιμοποιήσει, σε ποια ένταση και με ποιον συνδυασμό, ώστε το ερέθισμα να είναι κατάλληλο και θεραπευτικά χρήσιμο για το συγκεκριμένο παιδί.

Άρα, για μένα, η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι πραγματικά ο συνδυασμός γνώσης και κατάλληλου εξοπλισμού. Ο εξοπλισμός μάς δίνει τις δυνατότητες και η γνώση του θεραπευτή είναι αυτή που μας επιτρέπει να τις αξιοποιήσουμε σωστά.

Και αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος που θεωρώ ότι ένας πραγματικά ολοκληρωμένος θεραπευτικός χώρος έχει αξία: όχι επειδή είναι εντυπωσιακός, αλλά επειδή δίνει στον θεραπευτή περισσότερα και κατάλληλα εργαλεία για να προσαρμόσει τη θεραπεία στις ανάγκες κάθε παιδιού.

 

– Έχετε νιώσει σε αυτά τα χρόνια λειτουργίας των κέντρων «Θεραπαίζω και Διαβάζω» ότι είστε η «γέφυρα» για να μπορέσει ένας  υπό-ή υπέρ- ευαίσθητος παιδικός εγκέφαλος να επεξεργαστεί σωστά τον κόσμο;

Ναι, πολλές φορές το έχω νιώσει. Και ίσως αυτή είναι μία από τις πιο όμορφες πλευρές της δουλειάς μας.

Υπάρχουν παιδιά που βιώνουν τον κόσμο με έναν διαφορετικό τρόπο. Κάποια μπορεί να δυσκολεύονται πολύ με έναν ήχο, με την αφή, με την κίνηση ή με το φως. Άλλα μπορεί να αναζητούν συνεχώς κίνηση και ερεθίσματα για να μπορέσουν να οργανωθούν. Και πολλές φορές το παιδί δεν μπορεί να μας  πει «αυτό με δυσκολεύει». Μας το δείχνει μέσα από τη συμπεριφορά του. Εκεί αισθάνομαι ότι ο θεραπευτής λειτουργεί σαν μια γέφυρα. Προσπαθεί να καταλάβει τι προσπαθεί να μας πει το παιδί μέσα από τη συμπεριφορά του και να βρει τρόπους ώστε να μπορεί να συμμετέχει πιο άνετα, πιο λειτουργικά και με μεγαλύτερη ασφάλεια στην καθημερινότητά του.

Αλλά η γέφυρα δεν είναι μόνο ανάμεσα στον θεραπευτή και το παιδί. Είναι και ανάμεσα στο παιδί και την οικογένειά του.

Και αυτό που με συγκινεί πραγματικά είναι όταν οι γονείς αρχίζουν να βλέπουν αλλαγές στο σπίτι και μου στέλνουν ένα βίντεο. Μπορεί να μου γράψουν «δες τι κάνει τώρα» ή «κοίτα, το έκανε μόνο του!».

Μπορεί για κάποιον άλλον να είναι μια πολύ απλή στιγμή. Για εμένα όμως δεν είναι. Γιατί ξέρω τι μπορεί να έχει προηγηθεί μέχρι να φτάσει εκείνο το παιδί σε αυτή τη στιγμή. Και τότε καταλαβαίνεις ότι η θεραπεία δεν έμεινε μέσα στην αίθουσα. Πέρασε στην πραγματική ζωή.

Και νομίζω ότι αυτό είναι τελικά το πιο σημαντικό κομμάτι της δουλειάς μας. Όχι να μπορεί ένα παιδί να κάνει κάτι μόνο μέσα στη θεραπευτική αίθουσα, αλλά να μπορεί κάποια στιγμή να το κάνει στο σπίτι, στο σχολείο, στην παιδική χαρά, στην καθημερινότητά του.

Όταν λοιπόν ένας γονιός σου στέλνει ένα βίντεο γεμάτος χαρά και σου λέει «κοίτα τι έκανε σήμερα», εκείνη τη στιγμή νιώθεις ότι αυτό που δουλεύαμε τόσο καιρό απέκτησε πραγματικό νόημα.

Γιατί τελικά, η μεγαλύτερη επιτυχία είναι όταν το παιδί δεν χρειάζεται πια τη θεραπευτική αίθουσα για να χρησιμοποιήσει αυτό που έμαθε μέσα σε αυτήν. Όταν η αλλαγή γίνεται δική του και γίνεται μέρος της ζωής του.

 

-Το να διευθύνει και να στηρίζει κανείς —όχι ένα, αλλά— δύο τέτοια κέντρα απαιτεί τεράστιο ψυχικό και σωματικό απόθεμα. Ποιο είναι εκείνο το προσωπικό σας “γιατί”, η βαθύτερη εσωτερική κινητήριος δύναμη, που σας κρατάει όρθια τις μέρες της μεγάλης κόπωσης, και τι έχετε χρειαστεί να θυσιάσετε σε προσωπικό επίπεδο για να παραμείνετε δοσμένη ψυχή τε και σώματι σε αυτό το έργο;

Νομίζω ότι το προσωπικό μου «γιατί» είναι τελικά τα ίδια τα παιδιά. Μετά από 23 χρόνια μέσα στην αίθουσα θεραπείας, αυτό που συνεχίζει να με κρατάει είναι η στιγμή που βλέπω ένα παιδί να καταφέρνει κάτι που μέχρι χθες του φαινόταν δύσκολο ή αδύνατο. Αυτές οι στιγμές δεν τις συνηθίζεις. Όσα χρόνια κι αν περάσουν, εξακολουθούν να με συγκινούν.

Και ίσως υπάρχει και κάτι ακόμη πιο προσωπικό. Δεν έχω δικά μου παιδιά και πολλές φορές σκέφτομαι ότι αυτό με έχει κάνει να νιώθω ακόμη πιο έντονα την αγάπη αλλά και την ευθύνη που έχω απέναντι σε κάθε παιδί που μου εμπιστεύεται μια οικογένεια.

Γιατί όταν ένας γονιός αφήνει το παιδί του στα χέρια σου, σου εμπιστεύεται ουσιαστικά ό,τι πιο πολύτιμο έχει. Και για μένα αυτή η εμπιστοσύνη δεν είναι ποτέ κάτι δεδομένο. Είναι μια μεγάλη ευθύνη. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, έχω νιώσει ότι πολλοί γονείς έχουν αναγνωρίσει αυτή την αγάπη. Μου έχουν πει πράγματα που δεν αφορούν μόνο τη θεραπευτική εξέλιξη του παιδιού τους, αλλά το ότι ένιωσαν πως αγαπήσαμε το παιδί τους, πως το νοιαστήκαμε πραγματικά και πως χαρήκαμε με τη χαρά του. Και αυτό για μένα έχει τεράστια σημασία.

Φυσικά, υπάρχουν μέρες μεγάλης κούρασης. Η ευθύνη του να έχεις δύο κέντρα, μια ομάδα, παιδιά, γονείς και όλα όσα χρειάζεται να διαχειριστείς καθημερινά είναι μεγάλη. Έχω θυσιάσει χρόνο από την προσωπική μου ζωή, ξεκούραση, διακοπές και πολλές φορές στιγμές που θα μπορούσα να έχω κρατήσει μόνο για μένα. Όμως δεν το ένιωσα ποτέ απλώς σαν μια δουλειά.

Γιατί πίσω από κάθε παιδί υπάρχει μια οικογένεια που σου λέει «σε εμπιστεύομαι». Και αυτή η εμπιστοσύνη, για μένα, είναι ίσως το μεγαλύτερο κίνητρο αλλά και η μεγαλύτερη ευθύνη.

Και τελικά, μετά από 23 χρόνια, αυτό που με συγκινεί περισσότερο είναι ότι εξακολουθώ να χαίρομαι με τις επιτυχίες των παιδιών σαν να είναι η πρώτη φορά. Είτε ένα παιδί έχει φτάσει σήμερα να είναι φοιτητής ή επαγγελματίας είτε ένα άλλο, μετά από πολύ καιρό, κατάφερε να δέσει μόνο του τα κορδόνια του.

Γιατί πλέον ξέρω ότι δεν υπάρχουν «μεγάλες» και «μικρές» επιτυχίες. Υπάρχει η στιγμή που ένα παιδί καταφέρνει κάτι που για εκείνο ήταν δύσκολο και λέει, με τον δικό του τρόπο, «τα κατάφερα» .Και αυτή η στιγμή είναι που, μετά από 23 χρόνια, εξακολουθεί να μου θυμίζει γιατί διάλεξα αυτή τη δουλειά και γιατί συνεχίζω.

 

– Όταν ένας άνθρωπος συνδέεται τόσο βαθιά με τον καθημερινό αγώνα και την εξέλιξη εκατοντάδων παιδιών και των οικογενειών τους, είναι αδύνατον να μείνει ανεπηρέαστος. Πώς σας έχει αλλάξει ως άνθρωπο η καθημερινή τριβή με αυτά τα παιδιά και ποιο είναι το πιο πολύτιμο μάθημα ζωής που σας έχουν διδάξει τα ίδια, το οποίο κουβαλάτε πλέον εκτός των τειχών των κέντρων σας;

Νομίζω ότι δεν γίνεται να είσαι τόσα χρόνια δίπλα σε παιδιά και οικογένειες και να μη σε αλλάξει αυτή η δουλειά.

Με έχει κάνει σίγουρα πιο υπομονετική και πιο ευαίσθητη απέναντι στις δυσκολίες των ανθρώπων. Αλλά υπάρχει και κάτι πολύ προσωπικό που με έχει βοηθήσει να καταλάβω ακόμη περισσότερο τις οικογένειες που συναντώ στη δουλειά μου. Στον δικό μου οικογενειακό περίγυρο υπάρχει ένα παιδί με δυσκολίες. Έχοντας ζήσει αυτή την πραγματικότητα από κοντά, έχω καταλάβει ότι όταν ένα παιδί δυσκολεύεται, δεν δυσκολεύεται μόνο το ίδιο. Επηρεάζεται ολόκληρη η οικογένεια.

Έχω δει από κοντά την αγωνία, τις σκέψεις, τις αναζητήσεις, την κούραση, αλλά και τη χαρά που μπορεί να δώσει μια μικρή πρόοδος. Και αυτό με έκανε να καταλαβαίνω διαφορετικά έναν γονιό όταν έρχεται σε εμάς. Δεν βλέπω μόνο ένα παιδί που χρειάζεται θεραπεία. Βλέπω και μια οικογένεια που έχει πιθανότατα περάσει αρκετά μέχρι να φτάσει στην πόρτα μας. Και αυτό είναι κάτι που προσπαθώ να μην ξεχνάω ποτέ.

Τα παιδιά, όμως, μου έχουν διδάξει και κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό: να μην θεωρώ τίποτα αυτονόητο. Για ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί τεράστια προσπάθεια για να καταφέρει κάτι που εμείς κάνουμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Και όταν τελικά το καταφέρει, καταλαβαίνεις ότι δεν υπάρχει «μικρή» επιτυχία.

Αυτό το κουβαλάω και στην προσωπική μου ζωή. Προσπαθώ να μη συγκρίνω τους ανθρώπους, να μη βιάζομαι να κρίνω μια συμπεριφορά και να θυμάμαι ότι δεν ξέρουμε πάντα πόσο δύσκολος ήταν ο δρόμος που χρειάστηκε κάποιος να διανύσει για να φτάσει εκεί που βρίσκεται.

Ίσως λοιπόν το μεγαλύτερο μάθημα που μου έχουν δώσει τα παιδιά είναι αυτό: Nα εκτιμώ περισσότερο την προσπάθεια και λιγότερο μόνο το αποτέλεσμα.

Και μετά από τόσα χρόνια, αυτό που με συγκινεί περισσότερο δεν είναι μόνο όταν ένα παιδί πετυχαίνει έναν μεγάλο στόχο. Είναι όταν βλέπω ότι αρχίζει να πιστεύει λίγο περισσότερο στον εαυτό του, να γίνεται λίγο πιο ανεξάρτητο και να χαίρεται περισσότερο την καθημερινότητά του.

Αυτό, τελικά, είναι που παίρνω μαζί μου και έξω από την αίθουσα θεραπείας.